تأثیر ژئوپلیتیک تنگه هرمز بر پارادایم جدید سیاستگذاری انرژی جهانی
انجمن پارسیان: واقعیتِ لجستیکی نشان داده است که هیچ خط لوله ای نمی تواند بطور کامل جایگزین ظرفیت عظیم ترانزیتی تنگه هرمز شود.
یادداشت میهمان - ملیکا آشوری: تنگه هرمز همیشه بعنوان «گلوگاه امنیت انرژی» شناخته شده است، اما در ایام جاری، مفهوم این امنیت درحال تعریف مجدد است. سیاستگذاری های انرژی در جهان امروز با دو جریان متضاد روبروست: نخست، کوشش برای کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی نفت در مناطق پر تنش؛ و دوم، استفاده از ظرفیتهای استراتژیک این تنگه در قالب دیپلماسی انرژی.
در حالی که جهان به سوی انرژی های تجدیدپذیر حرکت می کند، گذار انرژی به قدری طولانی است که نفت بازهم ستون فقرات اقتصاد جهانی باقی می ماند. از ین جهت، کنترل یا تهدید امنیت عبور از تنگه هرمز، بازهم قدرتمندترین برگ برنده در سیاست خارجی بازیگران منطقه و تأثیرگذارترین متغیر در بازارهای مالی جهانی است. براستی، تنگه هرمز حال از یک مسیر لجستیکی، به یک نقطه عطف در معادلات "امنیت در مقابل انرژی" تبدیل گشته است.
تنگه هرمز، جایی که جغرافیای زمین با سیاستهای جهانی تلاقی می کند. در روزهایی که سیاستگذاری های انرژی از "تأمین مقدار" به سوی "تأمین امنیت مسیر" تغییر جهت داده اند، بازهم تعیین کننده ضرب آهنگ اقتصاد جهانی است. هر نوسانی در این نقطه، بازتابی از تنش های عمیق تر قدرت در سطح جهان خواهد بود و براستی، سیاستهای غرب برای کاهش کربن، سبب شده نگاه به نفت کمی تغییر کند، اما این تغییر سبب شده که "امنیت جریان نفت" در کوتاه مدت اهمیت بیشتری پیدا کند.
تنگه هرمز؛ شریان حیاتی انرژی در تلاطم سیاست جهانی
در معادلات قدرت جهانی، جغرافیا گاه از سیاست پیشی می گیرد. تنگه هرمز، این گذرگاه باریک و راهبردی، همیشه فراتر از یک مسیر کشتیرانی، بعنوان یک اهرم فشار در دیپلماسی بین الملل شناخته شده است. اما در ایام جاری، با تغییر پارادایم های جهانی، اهمیت این تنگه از یک بحث لجستیکی ساده به یک چالش ساختاری در امنیت انرژی تبدیل گشته است.
از یک سو، جهان با پدیده گذار انرژی روبروست و تلاش می کند وابستگی خودرا به سوخت های فسیلی کم کند. اما از طرفی، واقعیتِ بازار نشان داده است که نفت و گاز بازهم ستون فقرات اقتصاد جهانی هستند و گذار به انرژی های سبز، فرآیندی تدریجی و طولانی مدت است. دراین میان، تنگه هرمز بازهم نقطه ای است که می تواند ضرب آهنگ بازارهای مالی جهانی را تغییر دهد.
تنش های اخیر در منطقه نشان داده است که مدیریت این گلوگاه، تنها یک موضوع نظامی نیست؛ بلکه قسمتی از یک بازی پیچیده قدرت است. سیاستگذاری های جدید انرژی در جهان، حال بر دو محور استوار شده است: نخست، کوشش برای «تنوع بخشی به مسیرهای ترانزیتی» جهت کاهش ریسک در تنگه هرمز، و دوم، استفاده از ظرفیتهای این منطقه در قالب «دیپلماسی انرژی». براستی، کنترل یا تضمین امنیت عبور از این تنگه، حال به یکی از اصلی ترین متغیرهای بازدارندگی و قدرت در روابط بین الملل تبدیل گشته است. هرگونه تغییر در وضعیت امنیتی این مسیر، نه تنها قیمت نفت، بلکه ثبات ژئوپلیتیک کل منطقه را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
تنگه هرمز در عصر گذار انرژی؛ شریانی که بازهم می تپد
در حالی که جهان با شتاب به سوی «گذار انرژی» و جایگزینی سوخت های فسیلی با منابع تجدیدپذیر حرکت می کند، یک واقعیت جغرافیایی بازهم بر معادلات قدرت سایه افکنده است: تنگه هرمز. این باریکه آبی که عرض عمیق ترین بخش آن بسختی به چند کیلومتر می رسد، نه تنها میراثی از دوران اوج نفت، بلکه بازیگری کلیدی در آینده امنیت انرژی جهانی است و سیاست گذاران انرژی در غرب، خصوصاً در اتحادیه اروپا، برنامه های بلندپروازانه ای برای «کربن زدایی» تا سال ۲۰۵۰ دارند. اما بحران های اخیر انرژی نشان داد که جهان هنوز آمادگی خداحافظی با نفت و گاز را ندارد. طبق آمارهای آژانس بین المللی انرژی، بازهم بالاتر از ۲۰ درصد از نفت مصرفی جهان و بخش بزرگی از گاز طبیعی مایع از این تنگه عبور می کند. براستی، «گذار انرژی» بجای حذف اهمیت تنگه هرمز، ماهیت آنرا تغییر داده است. حال این تنگه نه تنها معبر نفت، بلکه مسیر اصلی انتقال است؛ سوختی که بعنوان «پل میان بر» در دوره گذار شناخته می شود.
تنگه هرمز همیشه بعنوان یک «اهرم فشار» در دیپلماسی بین المللی عمل کرده است. در ایام اخیر که تنش های منطقه ای به اوج خود رسیده، سیاستگذاری های انرژی تحت تأثیر «امنیت مسیر» قرار گرفته اند و کشورهای صادرکننده منطقه، مانند عربستان سعودی و امارات، تلاشهای گسترده ای را برای تنوع بخشی به مسیرهای صادراتی (از طریق خط لوله شرق به غرب) شروع کرده اند تا وابستگی خود به هرمز را کاهش دهند. اما واقعیتِ لجستیکی نشان داده است که هیچ خط لوله ای نمی تواند بطور کامل جایگزین ظرفیت عظیم ترانزیتی این تنگه شود.
این یعنی هرمز بازهم «نقطه انفجار» در بازارهای مالی جهان باقی خواهد ماند و یکی از لایه های کمتر دیده شده در سیاستگذاری های جدید، پتانسیل منطقه خلیج فارس برای تبدیل شدن به قطب «هیدروژن سبز و آبی» است. اگر در دهه های آینده، هیدروژن جایگزین سوخت های فسیلی شود، باز هم زیرساخت های صادراتی مجاور تنگه هرمز نقشی تعیین کننده خواهند داشت. براستی، منطقه درحال تعریف مجدد خود است تا از یک «منبع نفت» به یک «هاب انرژی های پاک» تبدیل گردد، در صورتیکه تنگه هرمز بازهم دروازه خروج این انرژی به سوی بازارهای تشنه در آسیا و اروپاست.
سیاست گذاری انرژی در ایام جاری نشان داده است که امنیت تنگه هرمز دیگر یک موضوع محلی یا فقط در ارتباط با کشورهای حاشیه خلیج فارس نیست. وابستگی شدید اقتصادهای نوظهور آسیایی (مانند چین و هند) به این مسیر، سبب شده است که امنیت هرمز به یک «کالای عمومی جهانی» تبدیل گردد. هرگونه اختلال در این راه، می تواند روند گذار انرژی در کشورهای توسعه یافته را با شوک های قیمتی شدید روبرو کرده و پروژه های سبز را با بحران مالی مواجه کند و تنگه هرمز در تلاطم سیاستهای جهانی انرژی، بازهم بعنوان «ترازو» عمل می کند. بااینکه جهان درحال دور شدن از عصر نفت می باشد، اما جغرافیا نشان داده است که به این سادگی ها بازنشسته نمی گردد. سیاستگذاری صحیح در این عرصه نیازمند درک این واقعیت است که ثباتِ هرمز، پیش شرطِ گذار موفق به انرژی های پاک در سطح جهان است. بدون امنیت در این شریان حیاتی، رویای انرژی سبز تحت تأثیر نوسانات سیاه نفت باقی خواهد ماند.
استاد دانشگاه، دکتری اقتصاد سنجی، مدیر هسته سیاست گذاری انرژی اندیشکده فناوری نرم دانشگاه امام صادق(ع)
حرف آخر اینکه هر نوسانی در این نقطه، بازتابی از تنش های عمیق تر قدرت در سطح جهان خواهد بود و براستی، سیاست های غرب برای کاهش کربن، سبب شده نگاه به نفت کمی تغییر کند، اما این تغییر سبب شده که امنیت جریان نفت در کوتاه مدت اهمیت بیشتری پیدا کند. از یک سو، جهان با پدیده گذار انرژی روبروست و تلاش می کند وابستگی خودرا به سوخت های فسیلی بکاهد. در روزهای اخیر که تنش های منطقه ای به اوج خود رسیده، سیاست گذاری های انرژی تحت تاثیر امنیت مسیر قرار گرفته اند و کشورهای صادرکننده منطقه، مانند عربستان سعودی و امارات، تلاشهای گسترده ای را برای تنوع بخشی به مسیرهای صادراتی (از طریق خط لوله شرق به غرب) آغاز کرده اند تا وابستگی خود به هرمز را کاهش دهند.
منبع: انجمن پارسیان
این پست را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این پست