پژوهشگران چینی دو شکاف عظیم در اعماق زمین در ایران کشف کردند
به گزارش انجمن پارسیان، محققان شواهدی از وجود دو شکاف عظیم در صفحه تکتونیکی عربستان (Arabian Plate) در زیر جنوب شرقی ایران کشف کرده اند. این شکاف ها در اثر فرورانش و برخورد بخش های اقیانوسی و قاره ای این صفحه با صفحات مجاور شکل گرفته اند و احیانا در میلیونها سال آینده به یکدیگر متصل خواهند شد.
به گزارش انجمن پارسیان به نقل از خبر آنلاین، به نقل از دیجیاتو، این تحقیق را گروهی به سرپرستی محققان آکادمی علوم چین انجام داده اند. یافته آنها تصویری تازه از فرایندهای زمین شناختی ارایه می کنند که طی آنها اقیانوس ها از بین می روند و قاره ها با یکدیگر برخورد می کنند.
صفحه عربستان از دو نوع سنگ با خصوصیت های متفاوت تشکیل شده است. بخش اقیانوسی آنکه زمانی بخشی از اقیانوس باستانی نئوتتیس (Neo-Tethys) بوده، از سنگ بازالت تشکیل شده است. این سنگ ها چگالی بیشتری دارند و نازک تر هستند؛ به همین دلیل، هنگام حرکت صفحات تکتونیکی به زیر صفحه مجاور فرومی روند. این فرآیند را فرورانش می نامند.
در مقابل، بخش قاره ای صفحه از سنگ هایی ضخیم تر اما کم چگال تر تشکیل شده که ترکیبات آنها به گرانیت شباهت دارد. این بخش بر خلاف پوسته اقیانوسی به سادگی به زیر صفحات مجاور فرو نمی رود و هنگام مواجهه با مقاومت، بشکل گیری کوه ها منجر می شود. تفاوت رفتار این دو بخش از صفحه، یکی از عوامل ایجاد شکاف ها است.
شناسایی دو شکاف در اعماق خاک ایران محققان جهت بررسی ساختارهای زمین شناختی در اعماق زمین، داده های ۶۹ ایستگاه لرزه نگاری را تحلیل کردند. این ایستگاه ها ارتعاشات ناشی از زمین لرزه های دوردست را ثبت می کردند.
سرعت انتشار امواج لرزه ای با عنایت به دما و چگالی سنگ های زیر سطح زمین تغییر می کند. دانشمندان با بررسی این تغییرات توانستند تصویری از ساختار صفحه تکتونیکی و فعالیت آن در اعماق زمین به دست آورند. داده های مورد استفاده در این تحقیق بین مارس ۲۰۱۷ تا سپتامبر ۲۰۱۸ ثبت شده بودند.
بررسی ها دو شکاف را آشکار کرد: شکاف نخست به شکل افقی و در محل اتصال منطقه برخورد زاگرس به پهنه فرورانش مکران (Makran) قرار دارد. شکاف دوم کوچک تر است و در جهت عمودی، نزدیک تر به سطح زمین و در مجاورت گودال مکران شناسایی شده است.
طبق نتایج پژوهش، سنگ کره اقیانوسی در پهنه فرورانش مکران به صورت پیوسته تا عمق دست کم ۴۵۰ کیلومتری زیر زمین فرورفته است. در مقابل، سنگ کره قاره ای در منطقه برخورد زاگرس در غرب، به عمقی بیشتر از ۳۰۰ کیلومتر نرسیده است. این تفاوت در عمق فرورانش به جداشدن و گسیختگی قسمتهایی از صفحه تکتونیکی منتج شده است.
محققان می گویند شکاف دوم احیانا در محل اتصال گودال مکران به مرز گسل شروع شده و هم زمان با حرکت صفحه قاره ای بسمت شمال، به طرف جنوب گسترش یافته است. بر خلاف شکاف نخست، ایجاد این گسیختگی بیشتر به حرکت صفحات تکتونیکی مربوط می شود تا تفاوت ترکیب سنگ های اقیانوسی و قاره ای.
مدل سازی های پژوهش نشان میدهد این دو شکاف به صورت مستقل و در جریان چند میلیون سال قبل شکل گرفته و گسترش یافته اند. بااین حال، ادامه این فرآیند می تواند به اتصال آنها منجر شود. محققان در مقاله خود می نویسند: «اگرچه این دو شکاف به صورت مستقل شروع شده اند، با پیشروی آنها، بخش مرزی میان پوسته قاره ای و اقیانوسی بتدریج از بین می رود.»
این یافته ها به دانشمندان امکان می دهد مرحله ای نادر از فرآیند گذار میان فرورانش پوسته اقیانوسی و برخورد قاره ای را بررسی نمایند. این مرحله بخشی از چرخه ویلسون (Wilson Cycle) است؛ چرخه ای زمین شناختی که چگونگی ایجاد اقیانوس ها، گسترش آنها و در نهایت ناپدیدشدنشان بر اثر حرکت صفحات تکتونیکی را توضیح می دهد.
این پست را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این پست